Θέματα Νεοελληνικής Γλώσσας

Πανελλαδικές 2026

Ακολουθούν ενδεικτικές απαντήσεις

Θέμα Α
Α1. Να συνοψίσετε σε 70-80 λέξεις τους λόγους στους οποίους, σύμφωνα με το Κείμενο 1,
οφείλεται η υπογεννητικότητα

Η υπογεννητικότητα οφείλεται αρχικά σε οικονομικούς παράγοντες, όπως η ακρίβεια, η εργασιακή ανασφάλεια, το υψηλό κόστος στέγασης, η ανεπαρκής κρατική μέριμνα και η δυσκολία συνδυασμού οικογένειας και επαγγελματικής ζωής. Ωστόσο, το φαινόμενο συνδέεται πλέον και με την κρίση των ανθρώπινων σχέσεων, την αλλαγή αξιών και προτύπων στην ψηφιακή εποχή, την υπαρξιακή αβεβαιότητα των νέων, καθώς και την επίδραση των κοινωνικών δικτύων που ενισχύουν τη μοναξιά, την απομόνωση και τις μη ρεαλιστικές προσδοκίες. (75 λέξεις)

Σχόλιο: Η περίληψη έπρεπε να διακρίνει οικονομικά από κοινωνικά αίτια της υπογεννητικότητας.

Θέμα Β

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη
Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση, με βάση το περιεχόμενο των Κειμένων
1 και 2 (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου)

1 → β, 2 → β, 3 → α, 4 → α, 5 → α

Β2α

Αίτιο

Η χρήση των smartphones και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τα οποία μεταβάλλουν τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων και καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα.

Δύο αποτελέσματα

• Αύξηση της μοναξιάς.
• Ενίσχυση της κοινωνικής απομόνωσης.

(Εναλλακτικά: ψυχολογική δυσφορία ή ιδεολογικό χάσμα μεταξύ νέων ανδρών και γυναικών.)

Πρόθεση της συντάκτριας

Η συντάκτρια επιδιώκει να τεκμηριώσει πειστικά τις απόψεις της και να αναδείξει τις αρνητικές κοινωνικές συνέπειες της ψηφιακής εποχής στη διαμόρφωση σχέσεων και στη δημογραφική κρίση.

Β2β

«Γιατί»

Εισάγει αιτιολόγηση της προηγούμενης θέσης ότι δεν ταυτίζονται πάντοτε τα νιάτα και τα γεράματα με συγκεκριμένες νοοτροπίες. Ακολουθεί η εξήγηση ότι υπάρχουν νέοι συντηρητικοί και ηλικιωμένοι προοδευτικοί.

«λοιπόν»

Δηλώνει συμπέρασμα. Ο συγγραφέας, αφού παρουσίασε παραδείγματα νέων και ηλικιωμένων που δεν ακολουθούν στερεότυπα, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα δύο «στρατόπεδα» υπάρχουν ανεξάρτητα από τη βιολογική ηλικία.

Β3

Ασύνδετο σχήμα

«Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς»

Το ασύνδετο προσδίδει παραστατικότητα, ένταση και γρήγορο ρυθμό στον λόγο, ενώ παράλληλα τονίζει τα χαρακτηριστικά που αποδίδονται στους νέους.

Πρώτο πληθυντικό πρόσωπο

«Μπορούμε… προσδιορίζομε»

Δημιουργεί αίσθηση συλλογικότητας και συμμετοχής συγγραφέα και αναγνωστών στον προβληματισμό, προσδίδοντας αμεσότητα και οικειότητα.

Μεταφορά

«ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»

Η μεταφορά παρουσιάζει παραστατικά τους ανθρώπους που επιδιώκουν συνεχώς αλλαγές και πρόοδο. Τονίζει τη δυναμικότητα, την ορμή και τον ενθουσιασμό τους για το νέο.

Σχόλιο: Το Β2 και το Β3 απαιτούσαν καλή γνώση θεωρίας.

ΘΕΜΑ Γ

Ποιες είναι οι προτροπές του ποιητικού υποκειμένου προς τον αναγνώστη/την
αναγνώστρια; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας με τρεις (3) διαφορετικούς μεταξύ
τους κειμενικούς δείκτες από το ποίημα. Πώς θα ανταποκρινόσουν εσύ στο κάλεσμα
αυτό του ποιητικού υποκειμένου; (150-200 λέξεις)

Το ποιητικό υποκείμενο απευθύνει μια σειρά από προτροπές που καλούν τον άνθρωπο να αντιμετωπίσει τη ζωή με αισιοδοξία, θάρρος και αγωνιστικότητα. Αρχικά τον παρακινεί να απορρίψει τη θλίψη και την απογοήτευση («Χτύπα τη θλίψη καταγής», «πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια»). Παράλληλα τον προτρέπει να επιδιώξει τη χαρά και να αγωνιστεί γι’ αυτήν («Πρέπει να πολεμήσης να χαρής»). Τέλος, τον ενθαρρύνει να βγει στη ζωή χωρίς φόβο και αναστολές («Έβγα στο δρόμο», «Μην φοβηθείς το πάτημά σου»).

Οι προτροπές αυτές εκφράζονται με διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Πρώτον, χρησιμοποιείται προστακτική έγκλιση («Χτύπα», «πέταξε», «Έβγα»). Δεύτερον, επαναλαμβάνεται το απρόσωπο ρήμα «πρέπει», το οποίο προσδίδει ένταση και επιτακτικότητα. Τρίτον, αξιοποιούνται μεταφορικές εικόνες, όπως η θλίψη που πρέπει να «χτυπηθεί» και το μαράζι που πρέπει να «πεταχτεί στα σκουπίδια».

Σχόλιο: Σαφές ερώτημα σε ένα από ποίημα του Εμπειρίκου που επίσης θα χαρακτήριζα “προσπελάσιμο”.

ΘΕΜΑ Δ

Αξιοποιώντας δημιουργικά ιδέες από τα Κείμενα αναφοράς 1 και 2, σε ένα άρθρο
350-400 λέξεων που θα αναρτηθεί στη σχολική εφημερίδα:
α) να εξηγήσετε για ποιους λόγους, κατά τη γνώμη σας, αυξάνονται τα επίπεδα
μοναξιάς στην εποχή μας και
β) να προτείνετε τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συνεργάζονται οι νέοι με
τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας, ώστε να θεραπευτεί η μοναξιά και των δύο γενεών.

Τίτλος: Η μοναξιά στη σύγχρονη εποχή και η αξία της διαγενεακής συνεργασίας

Εισαγωγή
• Η μοναξιά ως σύγχρονο κοινωνικό φαινόμενο.
• Αντίφαση ανάμεσα στην τεχνολογική συνδεσιμότητα και τη συναισθηματική απομόνωση.
• Αναφορά στο πρόβλημα που αφορά τόσο τους νέους όσο και τους ηλικιωμένους.

Α΄ Ζητούμενο: Γιατί αυξάνεται η μοναξιά σήμερα;

1. Τεχνολογικοί λόγοι
   • Υπερβολική χρήση κινητών και κοινωνικών δικτύων.
   • Υποκατάσταση της άμεσης επικοινωνίας από την ψηφιακή.
   • Εξιδανικευμένα πρότυπα ζωής που προκαλούν απογοήτευση και ανασφάλεια.
2. Κοινωνικοί λόγοι
   • Ατομικισμός και αποδυνάμωση των συλλογικών δεσμών.
   • Μείωση της συμμετοχής σε κοινότητες και συλλογικές δραστηριότητες.
   • Απομάκρυνση των μελών της οικογένειας λόγω σπουδών ή εργασίας.
3. Οικονομικοί και ψυχολογικοί λόγοι
   • Εργασιακή ανασφάλεια και οικονομικές δυσκολίες.
   • Άγχος για το μέλλον.
   • Έλλειψη χρόνου για ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις.

Β΄ Ζητούμενο: Πώς μπορούν να συνεργάζονται νέοι και ηλικιωμένοι;

1. Μεταφορά γνώσεων και εμπειριών
   • Οι ηλικιωμένοι μεταδίδουν αξίες, εμπειρίες και ιστορική μνήμη.
   • Οι νέοι προσφέρουν νέες ιδέες και σύγχρονες δεξιότητες.
2. Ψηφιακή υποστήριξη
   • Εκπαίδευση ηλικιωμένων στη χρήση τεχνολογίας και διαδικτύου.
   • Διευκόλυνση επικοινωνίας με οικογένεια και φίλους.
3. Κοινές δράσεις
   • Εθελοντισμός.
   • Πολιτιστικά και περιβαλλοντικά προγράμματα.
   • Διαγενεακά εργαστήρια σε σχολεία, δήμους και πολιτιστικούς φορείς.
   • Προγράμματα προφορικής ιστορίας και αφήγησης εμπειριών.

Οφέλη της συνεργασίας
• Μείωση της μοναξιάς και για τις δύο γενιές.
• Ανάπτυξη αλληλεγγύης και αλληλοσεβασμού.
• Ενίσχυση κοινωνικής συνοχής.
• Καταπολέμηση στερεοτύπων για τη νεότητα και τα γηρατειά.

Επίλογος
• Η μοναξιά είναι συλλογικό κοινωνικό πρόβλημα.
• Η επικοινωνία και η συνεργασία των γενεών αποτελούν ουσιαστική λύση.
• Ανάγκη ενεργοποίησης σχολείου, οικογένειας, τοπικής κοινωνίας και πολιτείας.

Σχόλιο: Προσοχή στην ισομερή ανάπτυξη ΚΑΙ των δύο ζητούμενων.

Ένα ακόμη στοιχείο που αυξάνει τη δυσκολία των θεμάτων είναι ότι η σύνδεση των δύο μη λογοτεχνικών κειμένων δεν είναι απολύτως αυτονόητη. Το Κείμενο 1 εστιάζει σε ένα σύγχρονο κοινωνικό πρόβλημα, την υπογεννητικότητα, αναδεικνύοντας παράγοντες όπως η μοναξιά, η ψηφιακή απομόνωση και η κρίση των ανθρώπινων σχέσεων. Αντίθετα, το Κείμενο 2 προσεγγίζει τη σχέση νέων και ηλικιωμένων σε ένα περισσότερο φιλοσοφικό και διαχρονικό επίπεδο, εξετάζοντας τις διαφορετικές στάσεις απέναντι στην πρόοδο και την αλλαγή. Η σύνδεση των δύο κειμένων προϋποθέτει αφαιρετική σκέψη και ικανότητα μεταφοράς ιδεών από ένα πεδίο προβληματισμού σε ένα άλλο.

Επιπλέον, στο θέμα παραγωγής λόγου οι υποψήφιοι δεν αρκούσε να αναπαράγουν πληροφορίες των κειμένων, αλλά έπρεπε να οικοδομήσουν οι ίδιοι τη νοηματική «γέφυρα» ανάμεσα στη μοναξιά και στη διαγενεακή συνεργασία. Το ζητούμενο αυτό απαιτούσε κριτική σκέψη και συνθετική ικανότητα, καθώς η θεραπεία της μοναξιάς μέσω της συνεργασίας νέων και ηλικιωμένων δεν αναπτύσσεται ρητά σε κανένα από τα δύο κείμενα.

Ανάλογος προβληματισμός μπορεί να διατυπωθεί και για την επιλογή του λογοτεχνικού κειμένου. Το ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου εστιάζει κυρίως στην ατομική στάση ζωής, προβάλλοντας την αισιοδοξία, τη χαρά, την ελευθερία και την υπέρβαση του φόβου. Το ποιητικό υποκείμενο προτρέπει τον άνθρωπο να απομακρύνει τη θλίψη, να αγωνιστεί για τη ζωή και να αντιμετωπίσει το μέλλον με τόλμη και αυτοπεποίθηση. Πρόκειται για ένα υπαρξιακό και βαθιά προσωπικό μήνυμα, το οποίο δεν συνδέεται άμεσα ούτε με την υπογεννητικότητα ούτε με τη σχέση νέων και ηλικιωμένων που αναπτύσσεται στα δύο μη λογοτεχνικά κείμενα.

Επιπλέον, η σύνδεση του ποιήματος με τον γενικό θεματικό άξονα των εξετάσεων προκύπτει κυρίως έμμεσα, μέσα από έννοιες όπως η μοναξιά, η ψυχική δυσφορία και η ανάγκη ενεργητικής στάσης απέναντι στη ζωή. Επομένως, οι μαθητές καλούνται να μεταβούν από έναν κοινωνικό και δημογραφικό προβληματισμό σε έναν λυρικό και υπαρξιακό λόγο, χωρίς να υπάρχει πάντοτε εμφανής νοηματική συνέχεια. Η επιλογή αυτή απαιτεί αυξημένη ερμηνευτική ικανότητα, καθώς οι υποψήφιοι οφείλουν να αναδείξουν το βαθύτερο μήνυμα του ποιήματος και όχι απλώς να εντοπίσουν επιφανειακές θεματικές αντιστοιχίες με τα υπόλοιπα κείμενα.

Για τον λόγο αυτό, τα θέματα μπορεί να χαρακτηριστούν μεν επίκαιρα και προσβάσιμα ως προς τη γλώσσα τους, αλλά αρκετά απαιτητικά ως προς την ερμηνεία, τη σύνθεση και τη δημιουργική αξιοποίηση των ιδεών των κειμένων.