Οι γυναίκες είναι τυχερές, Άντον Τσέχωφ (απόσπασμα)

Λογοτεχνία Α’ Λυκείου (14942 από την Τράπεζα Θεμάτων)

Το διήγημα του Αντόν Πάβλοβιτς Τσέχωφ (1860-1904), ο οποίος ήταν Ρώσος θεατρικός συγγραφέας και ένας από τους μεγαλύτερους διηγηματογράφους της παγκόσμιας λογοτεχνίας, βρίσκεται στο βιβλίο «Διηγήματα» (μετάφραση Κυριάκος Σιμόπουλος, Αθήνα, Θεμέλιο, 2000).

Ήταν στην κηδεία του στρατηγού Σπυράκη. Από όλες τις μεριές μαζευόταν κόσμος στο σπίτι του νεκρού, η μπάντα έπαιζε στην αυλή πένθιμα εμβατήρια, στρατιωτικά παραγγέλματα αντηχούσαν. Μέσα στο μπουλούκι που κατηφόριζε βιαστικά να προλάβει τη νεκρική πομπή βρέθηκαν και οι δημόσιοι υπάλληλοι Κολοκυθόπουλος και Καραμούζας με τις γυναίκες τους. -Απαγορεύεται, κύριοι! Τους σταμάτησε στο σύρμα ο υπαστυνόμος, ένας τύπος με συμπαθητική φυσιογνωμία. Α-πα-γο-ρεύ-εται!…Πιο πίσω, σας παρακαλώ! Έχω διαταγή, κύριοι! Πιο πίσω, παρακαλώ!… Οι κυρίες μπορούν να περάσουν … παρακαλώ, κυρία μου… εσείς κύριοι … πιο πίσω, παρακαλώ! Οι κυρίες Κολοκυθοπούλου και Καραμούζα κατακοκκίνισαν μπροστά στην αναπάντεχη ευγένεια του υπαστυνόμου και προχώρησαν γλιστρώντας ανάμεσα σε δυο χωροφύλακες.[…] -Τα κατάφεραν να περάσουν! Είπε ο Κολοκυθόπουλος παρακολουθώντας με ζήλια, με μίσος θα ‘λεγε κανείς, τις δυο σιλουέτες που απομακρύνονταν στο βάθος του δρόμου. Μα το θεό, έχουν τύχη οι καρακάξες! Οι άντρες δε βλέπουν ποτέ τέτοια προνόμια, όπως η αφεντιά τους. Και τι σπουδαίο έχουν οι δικές μας οι γυναίκες; Εδώ που τα λέμε είναι συνηθισμένα θηλυκά, μυαλά καθυστερημένα. Και μ’ όλα αυτά, φίλε μου, τις αφήνουν και περνάνε. Εσύ όμως και γω, Σύμβουλοι της Επικρατείας να γίνουμε δε θα ‘χουμε τέτοια τύχη. […] Τι, να τα λέμε τώρα; Οι γυναίκες παντού και πάντα τύχη. Ούτε φαντάροι πάνε, ούτε πληρώνουν στους χορούς. Και ο νόμος δεν προβλέπει για δαύτες σωματική τιμωρία. Και όλα αυτά γιατί, πες μου να χαρείς. Ένα κοριτσόπουλο αφήνει να του πέσει το μαντηλάκι και σκύβουμε να το μαζέψουμε. Μπαίνει κάπου και σηκωνόμαστε να του παραχωρήσουμε τη θέση μας. Φεύγει; Χαιρετούρες, ξεπροβοδίσματα. Και έπειτα μου μιλάς για σταδιοδρομία! Για να γίνεις Σύμβουλος της Επικρατείας, να πούμε, πρέπει να δουλέψεις σαν σκύλος μια ολόκληρη ζωή. Και αυτό το κοριτσόπουλο, χραπ! Σε μισή ώρα κουκουλώνει ένα Σύμβουλο Επικρατείας. Και νάτο, σου γίνεται αμέσως προσωπικότητα. […]

Φιλολογική ανάλυση

Θέμα – Κεντρική ιδέα

Κεντρικό θέμα είναι η αντίληψη της «τύχης» των γυναικών, όπως αυτή διατυπώνεται μέσα από την ανδρική οπτική, και ειδικότερα από έναν άνδρα που αισθάνεται κοινωνικά αδικημένος. Ο Τσέχωφ ειρωνεύεται: την ψευδαίσθηση ότι η κοινωνική ευγένεια ισοδυναμεί με πραγματική ισότητα, τη γκρίνια των ανδρών, τα στερεότυπα για τις γυναίκες.

Πρόσωπα

Υπαστυνόμος:
Εκφράζει την επιφανειακή ευγένεια της κοινωνίας, που δεν συνεπάγεται ουσιαστικό σεβασμό.

Κολοκυθόπουλος:
Εκφράζει ζήλια, πικρία και κοινωνικό φθόνο.
Υποτιμά τις γυναίκες («μυαλά καθυστερημένα») ενώ ταυτόχρονα αισθάνεται απειλή από αυτές.
Αποτελεί τυπικό παράδειγμα μικροαστικής νοοτροπίας.

Γυναίκες:
Δεν μιλούν σχεδόν καθόλου – παρουσιάζονται μέσα από τα μάτια των ανδρών, γεγονός που ενισχύει την κριτική του συγγραφέα.

Αφηγηματικές τεχνικές

Υπερβολή και σαρκασμός (π.χ. «σε μισή ώρα κουκουλώνει ένα Σύμβουλο Επικρατείας»).

Τριτοπρόσωπη αφήγηση με έμφαση στον εσωτερικό λόγο του ήρωα.

Διάλογος που αποκαλύπτει χαρακτήρες και ιδεολογία.

Ειρωνεία: ο τίτλος «Οι γυναίκες είναι τυχερές» ανατρέπεται, καθώς η «τύχη» αποδεικνύεται επιφανειακή.

Ιδεολογικός άξονας

Ο Τσέχωφ δεν υιοθετεί τις απόψεις του ήρωα,αλλά τις παρουσιάζει ώστε ο αναγνώστης να αντιληφθεί την αδικία και την υποκρισία της κοινωνικής σκέψης. Το κείμενο λειτουργεί ως κριτική των έμφυλων στερεοτύπων και της ανισότητας.