1. Οι συνέπειες της Μικρασιατικής καταστροφής

Ε. Εκσυγχρονισμός και Επεμβάσεις (1923-1936)

Διαμόρφωση και λειτουργία Πολιτικών Κομμάτων στην Ελλάδα, Ιστορία Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών σπουδών

Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 αποτέλεσε μια βαθιά τομή στην πορεία του νεότερου ελληνισμού. Η Ελλάδα βγήκε από τη δεκαετία των πολέμων ριζικά αλλαγμένη: τα εδαφικά της όρια διαμορφώθηκαν οριστικά, η Μεγάλη Ιδέα έχασε το περιεχόμενό της, εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στη χώρα και η ελληνική κοινωνία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια νέα πραγματικότητα.

Οι αλλαγές αυτές δεν περιορίστηκαν στην κοινωνία και την οικονομία. Επηρέασαν βαθιά την πολιτική ζωή και τον τρόπο με τον οποίο η ελληνική κοινωνία αντιλαμβανόταν το κράτος, την πολιτική και το μέλλον της χώρας.

Τι άλλαξε, λοιπόν, στην Ελλάδα μετά το 1922; Και πώς οι συνέπειες της Καταστροφής διαμόρφωσαν τη νέα εποχή που ακολούθησε;

ΠηΓεσ

Παράθεμα 24. Η καταδίκη των εξ , Ιωάννης Γιαννουλόπουλος: ΙΕΕ, ΙΕ ‘, σ. 257-258, από το σχολικό εγχειρίδιο.

Αφού μελετήσετε το παράθεμα και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις, να εξηγήσετε για ποιους λόγους η παραπομπή και η καταδίκη των πολιτικών και στρατιωτικών προσώπων που πρωταγωνίστησαν στην περίοδο 1920-1922 χαρακτηρίστηκαν από τον Ιωάννη Γιαννουλόπουλο ως πράξεις «εθνικής σκοπιμότητας».

Ενδεικτική απάντηση

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, η Ελλάδα βρέθηκε σε βαθιά πολιτική κρίση. Η ήττα και η κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου προκάλεσαν έντονη λαϊκή αγανάκτηση και οδήγησαν στο Κίνημα του 1922, με επικεφαλής τον Νικόλαο Πλαστήρα. Η νέα επαναστατική κυβέρνηση επιδίωξε να αποδώσει ευθύνες στους πολιτικούς και στρατιωτικούς που είχαν διαχειριστεί τη μικρασιατική εκστρατεία κατά την περίοδο 1920-1922.

Όπως αναφέρεται στο παράθεμα, «η παραπομπή τους με το συγκεκριμένο κατηγορητήριο και η καταδίκη τους […] υπήρξαν πράξεις σκοπιμότητας». Οι κατηγορούμενοι παραπέμφθηκαν σε δίκη με την κατηγορία της «εσχάτης προδοσίας», επειδή θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για την εθνική συμφορά. Ωστόσο, ο συγγραφέας επισημαίνει ότι, παρά τις ευθύνες τους για τη διαχείριση της μικρασιατικής εκστρατείας, δεν αποδείχθηκε κατά τη δίκη η ύπαρξη «δόλου», δηλαδή η πρόθεση να προκαλέσουν την καταστροφή. Γι’ αυτό χαρακτηρίζει το κατηγορητήριο ουσιαστικά αστήρικτο.

Η ανάγκη, όμως, να αποδοθούν συγκεκριμένες ευθύνες για την Καταστροφή ήταν ιδιαίτερα έντονη. Η ελληνική κοινωνία, μετά την εθνική ήττα, αναζητούσε απάντηση στο ερώτημα «τις πταίει». Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το παράθεμα, χωρίς τον «δικαιωτικό μύθο της “εσχάτης προδοσίας”» και την απόδοση της αποκλειστικής ευθύνης στους διαχειριστές της εξουσίας κατά τη διετία 1920-1922, δεν μπορούσε να δοθεί εύκολα απάντηση στο ερώτημα αυτό.

Επομένως, η Δίκη των Έξι και η καταδίκη των κατηγορουμένων δεν μπορούν να αποσυνδεθούν από το πολιτικό κλίμα που επικρατούσε μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η τιμωρία των υπευθύνων εξυπηρετούσε την ανάγκη για απονομή δικαιοσύνης και πολιτική εκτόνωση, αλλά, σύμφωνα με την ερμηνεία του Γιαννουλόπουλου, συνδεόταν παράλληλα με πολιτική σκοπιμότητα, καθώς η νέα εξουσία και η κοινωνία χρειάζονταν μια σαφή απάντηση για τα αίτια της εθνικής συμφοράς.

Άρα, το παράθεμα μας βοηθά να κατανοήσουμε ότι η Δίκη των Έξι δεν ήταν μόνο μια δικαστική διαδικασία: πραγματοποιήθηκε μέσα στο ιδιαίτερα φορτισμένο πολιτικό και κοινωνικό κλίμα που δημιούργησε η Μικρασιατική Καταστροφή.

Τι πρεπει να θυμαμαι

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Ελλάδα βίωσε μια βαθιά κρίση ταυτότητας και την οριστική εγκατάλειψη της Μεγάλης Ιδέας, μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον της κοινωνίας από την εδαφική επέκταση στα οξυμένα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα. Η περίοδος 1923-1936 χαρακτηρίστηκε από έντονη πολιτική αστάθεια και τη συνεχή επέμβαση του στρατού στα δημόσια πράγματα, γεγονός που υπονόμευσε τη νομιμότητα του κοινοβουλευτισμού. Η εκτέλεση των έξι πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών λειτούργησε ως μέσο εκτόνωσης της λαϊκής οργής, παρά την έλλειψη ισχυρών αποδείξεων για την κατηγορία της προδοσίας. Τα πολιτικά κόμματα, επιδιώκοντας την εξόντωση των αντιπάλων τους, συχνά συνεργάζονταν με στρατιωτικές ομάδες και κατέφευγαν σε αντισυνταγματικές πρακτικές ή χειραγώγηση των εκλογικών νόμων. Η γενικευμένη κόπωση των πολιτών από τις διαρκείς συγκρούσεις και τα πραξικοπήματα διευκόλυνε τελικά την επιβολή της δικτατορίας του Μεταξά το 1936. Συνολικά, οι πηγές αναδεικνύουν το πέρασμα από έναν αιώνα εθνικισμού σε μια εποχή εσωτερικών αναταραχών και θεσμικής αποσύνθεσης.